17 Kasım 2006

SİRKÜLER NO: 2006/149 – GVK – KVK - BSMV

 

Konu: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca ihraç edilecek likidite senetlerinin gelir ve kurumlar vergileri ile banka ve sigorta muameleleri vergisi bakımından durumu hk.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu’nun 52 nci maddesinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına, açık piyasa işlemleri çerçevesinde kendi nam ve hesabına vadesi 91 günü aşmayan, ikincil piyasada alınıp satılabilen likidite senetleri ihraç edebilme yetkisi verilmiştir. Kanuna göre Merkez Bankası’nın, likidite senetlerinin devamlı bir alternatif yatırım aracı olma niteliği kazanmasını engellenmesi, ihraçlarının sadece açık piyasa işlemlerinin etkinliğinin artırılması amacıyla sınırlı tutulması hususlarını göz önünde bulundurması gerekmekte olup Bankanın geri alım vaadi ile satım ve geri satım vaadi ile alım işlemleri ile Türk Lirası depo işlemlerinin anlaşma süresi 91 günü aşamayacak, sürenin başlangıcı işlemlerin valör tarihi olacaktır.

Maddeye göre açık piyasa işlemleri, yalnızca para politikası amaçları için yürütülecek  ve Hazineye, kamu kurum ve kuruluşları ile diğer kurum ve kuruluşlara kredi amacıyla yapılamayacaktır.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından açık piyasa işlemleri çerçevesinde ihraç edilecek likidite senetlerine ilişkin usul ve esaslar, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nca 5.10.2006 tarih ve 26310 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2006/1 Sıra No’lu Likidite Senetleri Hakkında Tebliğ ile düzenlemiş bulunmaktadır.

Likidite senetlerinin ihracı, itfası, teminat olarak kullanılması ve ikincil piyasada işlem görmesine ilişkin hususların belirlendiği 2006/1 sayılı Tebliğde “Likidite senetleri”, 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanununun 52 nci maddesi uyarınca “açık piyasa işlemleri çerçevesinde Merkez Bankası nam ve hesabına çıkarılacak para politikası aracı” olarak tanımlanmıştır.

Tebliğe göre piyasadaki likiditenin düzenlenmesi için ve münhasıran açık piyasa işlemlerinin etkinliğini artırmak amacıyla kullanılan bir para politikası aracı olan likidite senetleri, Merkez Bankasınca, kendi nam ve hesabına, 91 günü aşmayan vadelerde, iskontolu olarak ihraç edilecek olup kıymetli evrak niteliğini haiz tek bir toplu senet şeklinde çıkarılacaktır. Basılan fiziki senet Merkez Bankasında saklanacak Sermaye Piyasası Kanununa göre kaydi olarak da ihraç edilebilecektir.

1. 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda yer alan düzenlemeler

Bilindiği üzere 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile Türkiye Cumhuriyeti adına Devlet iç borcu ve Devlet dış borcu alma, Hazine geri ödeme garantisi, Hazine karşı garantisi verme ve verilen garantilerin şartlarında değişiklik yapma, hibe alma, dış finansman imkanlarını dış borcun devri, dış borcun ikrazı, dış borcun tahsisi yoluyla kullandırma ve yeni mali yükümlülük yaratma, bu borç ve yükümlülükler ile bunlardan kaynaklanan Hazine alacaklarını yönetme yetkisi Hazine Müsteşarlığının bağlı bulunduğu Bakana verilmiş olup Bakan, bu yetkisini Hazine Müsteşarlığına devredebilecektir.

4749 sayılı Kanunda;

-Hazine Müsteşarlığı tarafından yurt içinde ihraç edilen borçlanma senetleri, Devlet iç borçlanma senetleri,

-İihraç edildikleri tarih itibarıyla bir yıl (364 gün) ve daha uzun vadeli Devlet iç borçlanma senetleri, Devlet tahvili,

-İhraç edildikleri tarih itibarıyla vadeleri bir yıldan kısa olan (364 güne kadar) Devlet iç borçlanma senetleri, Hazine bonosu,

-Karşılığında Hazineye nakit imkanı sağlayan Devlet iç borçlanma senetleri de Nakit Devlet iç borçlanma senetleri,

-İlgili yıl bütçe kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde ihraç edilmiş olan ve karşılığında herhangi bir nakit girişi sağlanmayan Devlet iç borçlanma senetleri, Özel tertip Devlet iç borçlanma senetleri,

-Hazinenin kısa vadeli nakit ihtiyacını karşılamak üzere Devlet iç borçlanma senedi çıkarmaksızın yapılan azami otuz gün vadeli borçlanmalar ile kısa vadeli Hazine nakit fazlasını değerlendirmek üzere yapılan azami otuz gün süreli işlemler ise para piyasası nakit işlemleri,

olarak tanımlanmıştır.

Anılan Kanunun 14 üncü maddesi ile de

-Hazine Müsteşarlığınca ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin faiz ve anapara ödemeleri,

-Devlet iç borçlanma senetlerinin basım giderleri, satışa katılacak finansal kuruluşlara ödenecek komisyon ve banka muameleleri vergileri, satışa katılan finansal kuruluşların satış işlemleri dolayısıyla yapacakları her türlü gider, vergi, resim ve harçların Hazine tarafından finansal kuruluşlara geri ödenmesi ve senetlerin basımında veya kaydi olarak ihracında uygulanacak şekil ve esaslare ilişkin olarak Hazine Müsteşarlığı ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası arasında akdedilecek mali servis anlaşmasında yer alacak ödemeler,

-Para piyasası nakit işlemleri

-Bunların dışında kalan diğer Devlet iç borçları,

ile ilgili gider, işlemler ve kağıtlar, Gelir Vergisi Kanunu ile Kurumlar Vergisi Kanunu hükümleri saklı olmak koşulu ile her türlü vergi, resim, harç ve fondan istisna edilmiştir.

2. Gelir Vergisi Kanununda yer alan düzenlemeler

Gelir Vergisi Kanunu’nun 31.12.2015 tarihine kadar uygulanacak geçici 67/1 inci maddesi ile bankalar ve aracı kurumların alım satımına aracılık ettikleri menkul kıymetlerin alış ve satış bedelleri arasındaki fark ile alımına aracılık ettikleri menkul kıymetlerin itfası halinde alış bedeli ile itfa bedeli arasındaki fark ve aracılık ettikleri menkul kıymetlerin ödünç işlemlerinden sağlanan gelirler üzerinden % 15 oranında vergi tevkifatı yapmaları zorunlu kılınmış olup dar mükellef gerçek kişi ve kurumlar için bu oran % 0 olarak uygulanacaktır.

Geçici 67 nci maddenin 8 inci fıkrası ile de Hazine tarafından yurt dışında ihraç edilen menkul kıymetlerin alım satımı, itfası sırasında elde edilen getirileri ile bunların dönemsel getirilerinin tahsilinde stopaj yapılmayacağı hükme bağlanmıştır.

3. Gider Vergileri Kanununda (Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi) yer alan düzenlemeler

6802 sayılı Gider Vergileri Kanununun 28 inci maddesi gereği bankaların 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanununa göre yaptıkları işlemler hariç olmak üzere, her ne şekilde olursa olsun yapmış oldukları bütün muameleler dolayısıyla kendi lehlerine her ne nam ile olursa olsun nakden veya hesaben aldıkları paralar ile aracı kurumların kendileri veya başkaları hesabına menkul kıymet alıp satma veya alım - satıma aracılık etme nedeniyle kendi lehlerine her ne nam ile olursa olsun nakden veya hesaben aldıkları paralar banka muameleleri vergisine tabidir.

Kanunun 33 üncü maddesi ile 98/11591 ve 98/11795 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına göre;

-Devlet tahvili ve Hazine bonoları ile Toplu Konut İdaresi, Kamu Ortaklığı İdaresi ve Özelleştirme İdaresince çıkarılan menkul kıymetlerin geri alım ve satım taahhüdü ile iktisap veya elden çıkarılması karşılığında lehe alınan paralar üzerinden %1,

-Devlet tahvili ve Hazine bonoları ile Toplu Konut İdaresi, Kamu Ortaklığı İdaresi ve Özelleştirme İdaresince çıkarılan menkul kıymetlerin vadesi beklenilmeksizin satışı nedeniyle lehe alınan paralar üzerinden % 1,

-Diğer banka ve sigorta muamelelerinde lehe alınan paralar üzerinden % 5,

oranında banka ve sigorta muameleleri vergisi hesaplanacaktır.

4. Değerlendirme

Görüldüğü üzere Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca, piyasadaki likiditenin düzenlenmesi için ve münhasıran açık piyasa işlemlerinin etkinliğini artırmak amacıyla kullanılacak bir para politikası aracı konumundaki likidite senetleri,

1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanununun 52 nci maddesinde uyarınca açık piyasa işlemleri çerçevesinde Merkez Bankası nam ve hesabına çıkarılacak para politikası aracı olup 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında “Devlet tahvili ve Hazine bonoları” olarak ta tanımlanamamaktadır.

Bu nedenle hem 4749 sayılı Kanun ile Devlet iç borçlanma senetleri ve Hazine bonolarına tanınan vergi istisnalarından yararlanamayacak hem de banka ve aracı kurumlarca elde edilen faiz ve repo gelirleri ile alım-satım kazançları % 5 oranında BSMV’ye tabi olacaktır.

Sonuç olarak;

- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca ihraç edilecek likidite senetlerinden elde edilecek faiz gelirleri ve alım-satım kazançları Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 67 nci maddesi kapsamında % 10 oranında stopaja tabi olacaktır (dar mükellef gerçek kişi ve kurumlar için % 0) (31.12.2015 tarihine kadar).

-Likidite senetlerinden tam ve dar mükellef gerçek kişilerce elde edilecek faiz gelirleri ve alım-satım kazançları nedeniyle yıllık veya münferit beyanname verilmeyecek, diğer gelirler dolayısıyla verilecek yıllık beyannameye de bu gelirler dahil edilmeyecektir (Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 67 nci maddesi kapsamında 31.12.2015 tarihine kadar stopaja tabi olduğundan).

-Likidite senetlerinden tam mükellef kurumlar tarafından elde edilecek faiz gelirleri ve alım-satım kazançları, kurumlar vergisine tabi olacak ve Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 67 nci maddesi kapsamında yapılan stopaj, hesaplanan kurumlar vergisinden mahsup edilecektir.

-Likidite senetlerinden dar mükellef kurumlar tarafından daimi temsilcileri aracılığıyla elde edilecek ve tamamı Gelir Vergisi Kanununun Geçici 67 nci maddesi kapsamında stopaja tâbi tutulmuş faiz gelirleri ve alım-satım kazançları ile Türkiye'deki işyerlerine atfedilmeyen veya daimi temsilcilerinin aracılığı olmaksızın elde edilecek ve Gelir Vergisi Kanununun Geçici 67 nci maddesi kapsamında stopaja tâbi tutulmuş faiz gelirleri ve alım-satım kazançları için yıllık veya özel beyanname verilmeyecektir (31.12.2015 tarihine kadar).

-Likidite senetlerinden Banka ve aracı kurumlarca elde edilen faiz gelirleri % 5 oranında BSMV’ye tabi olacaktır.

-Likidite senetlerinin geri alım ve satım taahhüdü ile iktisap veya elden çıkarılabilmesi (repo ve ters repo) durumunda bu işlemler karşılığında Banka ve aracı kurumlarca lehe alınan paralar üzerinden % 5 oranında BSMV hesaplanacaktır .

-Likidite senetlerinin vadesi beklenilmeksizin satışı nedeniyle (alım-satım kazançları) Banka ve aracı kurumlarca lehe alınan paralar üzerinden % 5 oranında BSMV hesaplanacaktır.

Yer verilen konularda ek bilgi istenildiğinde lütfen bizimle temasa geçiniz.

 

Saygılarımızla,

 

SİGMA

YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

ACK