16 Aralık 2004
SİRKÜLER NO: 2004/172 - GVK
Konu: Maliye Bakanlığı, gerçek kişilerce 2004 yılında elde edilen menkul sermaye iratlarının beyanına yönelik olarak kitapçık yayımlamıştır.
13.12.2004 tarihinde Maliye Bakanlığı’nın resmi internet sitesinde yayınlanan 10.12.2004 tarih ve 27 seri no’lu Gelir Vergisi Sirküleri ile 2004 takvim yılında elde edilen menkul sermaye iratlarının beyanında dikkate alınacak indirim oranı % 43,8 belirlenmişti (bakınız 14.12.2004 tarih ve 2004-169 no’lu sirkülerimiz).
Maliye Bakanlığı’nca, gerçek kişilerce 2004 yılında elde edilen menkul sermaye iratlarının beyan edilip edilmeyeceğine, beyan edilmesi halinde beyannamenin verilmesi ve verginin ödenmesine ilişkin açıklamaların yer aldığı Menkul Sermaye İradı Elde Edenlerin Gelir Vergisi Beyanname Düzenleme Rehberi (2005) yayımlanmıştır.
Sözkonusu rehberde 2004 yılında elde edilen aşağıda sayılan menkul sermaye iratlarının yıllık beyanname ile beyan edilip edilmeyeceğine ilişkin açıklamalar yeralmaktadır.
- Mevduat faizleri,
- Devlet tahvili ve Hazine bonosu faizleri ile diğer her türlü tahvil ve bono faizleri,
- Hisse senedi kâr payları (temettü gelirleri),
- İştirak hisselerinden doğan kazançlar,
- Kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine verilen kâr payları,
- Özel finans kurumlarınca kâr ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kâr payları,
- Menkul kıymetler yatırım fonlarının katılma belgelerine ödenen kâr payları,
- Repo gelirleri,
- Kıyı bankacılığından (off-shore bankacılık) elde edilen faiz gelirleri,
- Alacak faizleri,
- Hisse senetleri ve tahvillerin vadesi gelmemiş kuponlarının satışından elde edilen bedeller,
- İştirak hisselerinin sahibi adına henüz tahakkuk etmemiş kâr paylarının devir ve temliki karşılığında alınan para ve ayınlar,
- Her çeşit senetlerin ıskonto edilmesi karşılığında alınan ıskonto bedelleri,
- Tüzel kişiliği haiz emekli sandıkları, yardım sandıkları ile emeklilik ve sigorta şirketleri tarafından çeşitli adlar altında yapılan ödemeler.
2004 yılında elde edilen sözkonusu menkul sermaye iratlarının bir kısmı tutarı ne olursa olsun, bir kısmı ise elde edilen gelirin belirli bir tutarı aşmaması halinde yıllık beyanname ile beyan edilmeyecektir.
1. 2004 yılında elde edilen ve tutarı ne olursa olsun yıllık beyanname ile beyan edilmeyecek menkul sermaye iratları
Aşağıda belirtilen gelirler tutarı ne olursa olsun beyan edilmez. Diğer gelirler nedeniyle verilen beyannameye de dahil edilmez:
1. Vergi kesintisine tabi tutulmuş olan,
- Mevduat faizleri,
- Özel finans kurumlarınca kâr ve zarara katılma hesabı karşılığında ödenen kâr payları,
- Repo gelirleri,
- Menkul kıymetler yatırım fonlarının katılma belgelerine ödenen kâr payları.
2. 07.10.2001 tarihinden itibaren düzenlenen şahıs sigorta poliçeleri dolayısıyla elde edilen menkul sermaye iratları.
3. Kurumlar vergisi mükelleflerinin 31.12.1998 ve daha önceki tarihlerde sona eren hesap dönemlerinde elde ettikleri kazançların dağıtımı halinde, gerçek kişilerce elde edilen kâr payları.
4. Kurumların kârlarını sermayeye eklemek suretiyle gerçekleştirdikleri kâr dağıtım işlemlerinde gerçek kişi ortaklarca elde edilen kâr payları.
2. 2004 yılında elde edilen ve belirli bir tutarı aşmaması halinde yıllık beyanname ile beyan edilmeyecek menkul sermaye iratları
Geliri sadece menkul sermaye iratlarından ibaret olan mükelleflerin elde ettikleri menkul sermaye iratlarının gayri safi tutarları toplamının 14 milyar lirayı (14 bin YTL) aşmaması halinde, vergi kesintisine tabi tutulmuş olanlar beyan edilmeyecektir.
Vergi uygulamasında, tevkifat oranı sıfır (%0) olarak belirlenmiş kazançlar vergi tevkifatına tabi tutulmuş kabul edilmektedir.
Menkul sermaye iratlarının gayri safi tutarları toplamının belirlenen haddi aşıp aşmadığının tespitinde, tutarı ne olursa olsun beyan edilmeyecek olan menkul sermaye iratları dikkate alınmayacaktır.
Elde edilen gelirin 14 milyar lirayı (14 bin YTL) aşmaması halinde beyan edilmeyecek menkul sermaye iratları aşağıda belirtilmiştir.
- Her nevi tahvil ve Hazine bonosu faizleri ile Toplu Konut İdaresi ve Özelleştirme İdaresince çıkarılan menkul kıymetlerden sağlanan gelirler.
- Tam mükellef kurumlardan elde edilen kâr payları.
Elde edilen gelirin 14 milyar lirayı (14 bin YTL) aşması halinde bu gelirlerin tamamı yıllık beyanname ile beyan edilecektir.
Menkul sermaye iratları toplamının 14 milyar lirayı (14 bin YTL) aşıp aşmadığının tespitinde indirim oranı ve istisna uygulanabilecek menkul sermaye iratlarının, indirim oranı ve istisna uygulandıktan sonra kalan kısımlarının dikkate alınması, bu iratların beyan edilmesinin gerektiği durumlarda ise indirim oranı ve istisna uygulandıktan sonra kalan kısımlarının beyan edilmesi gerekmektedir.
Yukarıda belirtilen gelirlerden, dövize, altına veya başka bir değere endeksli olanlar ile döviz cinsinden ihraç edilenler hariç her nevi tahvil ve Hazine bonosu faizleri ile menkul kıymetler yatırım ortaklıklarından sağlanan kâr payları indirim oranı uygulamasından, Devlet tahvili ve hazine bonosu faizleri (26/07/2001 tarihinden önce ihraç edilenler hariç) ile tam mükellef kurumlardan elde edilen kar payları ayrıca istisnadan yararlanmaktadır.
İndirim oranı ve istisna uygulamasına ilişkin açıklamalara ileride yer verilmiştir.
3. 750 milyon liralık (750 YTL) tutarı aşmaması halinde yıllık beyanname ile beyan edilmeyecek menkul sermaye iratları
Türkiye’de vergi kesintisine tabi olmayan ve istisna uygulanmayan aşağıda belirtilen menkul sermaye iratlarının 750 milyon liralık (750 YTL) tutarı aşmaması halinde, bu iratlar beyan edilmeyecektir.
- Kıyı bankacılığından (off-shore bankacılık) elde edilen faiz gelirleri,
- Hisse senetleri ve tahvillerin vadesi gelmemiş kuponlarının satışından elde edilen bedeller,
- İştirak hisselerinin sahibi adına henüz tahakkuk etmemiş kâr paylarının devir ve temliki karşılığında alınan para ve ayınlar,
- Her çeşit senetlerin ıskonto edilmesi karşılığında alınan ıskonto bedelleri,
- Her nevi alacak faizleri,
- Yurt dışından elde edilen diğer menkul sermaye iratları.
750 milyon liralık (750 YTL) tutar bir istisna olmayıp, gelirin beyan edilip edilmeyeceğine yönelik tespitte dikkate alınacak bir haddir. Bu had yukarıda belirtilen gelirlerin her biri için ayrı ayrı uygulanmayacak olup, bu gelirler ile vergi kesintisine tabi olmayan ve istisna uygulanmayan menkul ve gayrimenkul sermaye iratlarının toplam tutarı dikkate alınacaktır.
4. İndirim oranı uygulanarak beyan edilecek menkul sermaye iratları
Gelir Vergisi Kanununda bazı menkul sermaye iratlarının enflasyondan arındırıldıktan sonra kalan tutarlarının vergilendirilmesi öngörülmüştür. Enflasyondan arındırmaya ilişkin indirim oranı 2004 yılı için % 43,8 olarak belirlenmiştir.
2004 takvim yılında elde edilen menkul sermaye iratlarından;
- Her nevi tahvil ve hazine bonosu faizleri ile Toplu Konut İdaresi ve Özelleştirme İdaresince çıkarılan menkul kıymetlerden sağlanan gelirler,
- Her nevi alacak faizleri,
- Menkul kıymetler yatırım ortaklıklarından sağlanan kâr payları
indirim oranı uygulanmak suretiyle beyan edilecektir.
Beyanname verme sınırı olan 14 milyar liranın (14 bin YTL) hesabında indirim oranının uygulanabileceği menkul sermaye iratlarının indirim oranı uygulandıktan sonra kalan kısımları dikkate alınacaktır. Bu durumda, başkaca beyanı gereken gelirlerin bulunmaması halinde, gayrisafi tutarları toplamı; 24.911.032.028 TL’nı (24.911,03 YTL) aşmayan indirim oranı uygulamasından yararlanabilecek menkul sermaye iratları için yıllık beyanname verilmeyecektir.
Dövize, altına veya başka bir değere endeksli menkul kıymetler ile döviz cinsinden ihraç edilen menkul kıymetlerden elde edilen gelirler için indirim oranı uygulanmaz.
Ticari işletmelere dahil kazanç ve iratlar için indirim oranı uygulanması söz konusu değildir.
5. Devlet Tahvili ve Hazine Bonolarından elde edilen gelirlerde istisna uygulaması
26.07.2001-31.12.2004 tarihleri arasında ihraç edilen Devlet tahvilleri ve Hazine bonolarının faiz gelirleri ve elden çıkarılmasından sağlanan diğer kazançlar toplamının 2004 yılında 156 milyar 505 milyon 290 bin lirası (156.505,29 YTL) gelir vergisinden istisna edilmiştir. İstisna kapsamına giren söz konusu kazançlar için yıllık beyanname verilmeyeceği gibi, diğer gelirler dolayısıyla verilecek yıllık beyannameye de bu kazançlar dahil edilmeyecektir.
2004 yılında elde edilen ve gayrisafi tutarı (26.07.2001 tarihinden itibaren TL cinsinden ihraç edilenler) 303.390.195.729 TL.’nı (303.390,20 YTL) aşmayan Devlet tahvili ve Hazine bonosu faiz gelirleri beyan edilmeyecektir.
İstisna, faiz gelirleri ile elden çıkarma dolayısıyla elde edilen diğer kazançlar toplamına uygulanacaktır. Bir gerçek kişinin, hem faiz hem de elden çıkarma dolayısıyla elde ettiği kazancının bulunması ve gelir toplamının istisna sınırını aşması halinde, istisnanın hangi kazanca uygulanacağı serbestçe belirlenebilecektir.
İstisna; faiz gelirleri açısından indirim oranı, elden çıkarma dolayısıyla elde edilen diğer kazançlar açısından ise maliyet bedeli endekslenmesi uygulandıktan sonra bulunan tutara uygulanacaktır.
İstisna sadece gerçek kişilerce elde edilen kazançlar yönünden geçerli olup, ticari işletmelere ait olan bu tür gelirler ile ilgili olarak uygulanmayacaktır.
6. Kâr paylarının vergilendirilmesi ve beyanı
Gerçek kişilerce, tam mükellef kurumlardan elde edilen ve Gelir Vergisi Kanunu uygulaması bakımından kâr payı sayılan gelirler aşağıdaki gibidir:
- Her nev’i hisse senetlerinin kâr payları,
- İştirak hisselerinden doğan kazançlar,
- Kurumların idare meclisi başkan ve üyelerine verilen kâr payları.
Tam mükellef kurumlardan elde edilen ve yukarıda sayılan kâr paylarının yarısı gelir vergisinden istisna olup, kalan tutar vergiye tabi gelir olarak dikkate alınacaktır. Beyana tabi başka gelirlerin bulunmaması halinde, gelir 14 milyar lirayı (14 bin YTL) aşıyor ise beyan edilecektir.
Beyan edilen tutar üzerinden hesaplanan gelir vergisinden, kurum bünyesinde kârın dağıtımı aşamasında yapılan vergi kesintisinin tamamı mahsup edilecektir. Söz konusu kesinti oranı, halka açık olan ve olmayan tüm şirketler için %10 olarak uygulanmakta olup, mahsup sonrası kalan tutar genel hükümler çerçevesinde ret ve iade edilecektir.
Kurumların 31.12.1998 ve daha önceki tarihlerde sona eren hesap dönemlerinde elde ettikleri kazançlarını dağıtmaları halinde, gerçek kişilerce elde edilen bu kâr payları, tutarı ne olursa olsun yıllık beyanname ile beyan edilmeyecektir.
01.01.1999-31.12.2002 tarihleri arasında sona eren hesap dönemlerine ilişkin olup, kurumlar vergisinden istisna edilmiş kazançlar ile Gelir Vergisi Kanununun Geçici 61 inci maddesi kapsamında vergi kesintine tabi tutulmuş olan yatırım indirimi istisnasından yararlanan kazançların dağıtılması halinde, gerçek kişilerce elde edilen kâr paylarının net tutarına elde edilen kâr payının 1/9’u eklendikten sonra bulunan tutarın yarısı vergiye tabi gelir olarak dikkate alınacaktır. Beyan edilen tutarın 1/5’lik kısmı hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilecektir.
7. Yıllık beyanname verecek olanlar
2004 yılında beyan edilmesi gereken menkul sermaye iradı elde edenler yıllık beyanname verecektir. Yıllık beyanname ile beyan edilmesi gereken menkul sermaye iratlarından bazılarına ilişkin bilgiler aşağıda tablo halinde gösterilmiştir.
Bu tablo, mükelleflerin menkul sermaye iratları dışında, beyanı gereken başkaca gelirlerinin olmadığı varsayılarak hazırlanmıştır.
|
26.07.2001 tarihinden önce Türk Lirası cinsinden ihraç edilen Devlet tahvili ve Hazine bonosu faizleri |
İndirim oranı (%43,8) uygulandıktan sonra kalan tutar 14 milyar (14 YTL) lirayı aşıyorsa beyanname verilecektir. |
|
26.07.2001 tarihinden itibaren Türk Lirası cinsinden ihraç edilen Devlet tahvili ve Hazine bonosu faizleri |
İndirim oranı (%43,8) ve 156 milyar 505 milyon 290 bin liralık (156.505,29 YTL) istisna uygulandıktan sonra kalan tutar 14 milyar lirayı (14 YTL) aşıyorsa beyanname verilecektir. |
|
26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilen dövize, altına veya başka bir değere endeksli menkul kıymetler ile döviz cinsinden Devlet tahvili ve Hazine bonosu faizleri |
İndirim oranı ve 156 milyar 505 milyon 290 bin liralık (156.505,29 YTL) istisna uygulanmayacak olup, elde edilen menkul sermaye iratlarının toplam tutarı 14 milyar lirayı (14 bin YTL) aşıyorsa beyanname verilecektir. |
|
26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilen dövize, altına veya başka bir değere endeksli (döviz cinsinden ihraç edilenler dahil) Devlet tahvili ve Hazine bonosu faizleri |
İndirim oranı uygulanmayacak olup, 156 milyar 505 milyon 290 bin liralık(156.505,29 YTL) istisna uygulandıktan sonra kalan tutar 14 milyar lirayı (14 bin YTL) aşıyorsa beyanname verilecektir. |
|
Her nev’i alacak faizleri |
İndirim oranı (%43,8) uygulaması sonucu kalan tutarın 750 milyon lirayı (750 YTL) aşması halinde beyan edilecektir. |
|
Kıyı bankacılığından (off-shore bankacılık) elde edilen faiz gelirleri |
750 milyon liralık (750 YTL) tutarı aşması halinde tamamı için beyanname verilecektir.(TL cinsinden açılmış hesaplardan elde edilen faiz gelirlerinde indirim oranı uygulaması sonucu kalan tutar dikkate alınacaktır.) |
|
Türkiye’de elde edilen kâr payları |
Elde edilen kâr payının brüt tutarının yarısı gelir vergisinden istisna olup, kalan tutar 14 milyar lirayı (14 bin YTL) aşıyorsa beyanname verilecektir. |
|
1999-2002 tarihleri arasında sona eren hesap dönemlerinde elde edilen, kurumlar vergisinden istisna kazançlar ile yatırım indiriminden yararlanan kazançların dağıtımı halinde gerçek kişilerce elde edilen kâr payları |
Elde edilen kâr payının net tutarına bu tutarın 1/9’u eklenerek bulunacak tutarın yarısı gelir vergisinden istisna olup, kalan tutar 14 milyar lirayı (14 bin YTL) aşıyorsa beyanname verilecektir. |
|
Yukarıda belirtilenlerin bir arada elde edilmesi |
Vergi kesintisine tabi olmayan menkul sermaye iratları tutarı 750 milyon lirayı (750 YTL) aşıyorsa tamamı beyan edilecektir. Vergi kesintisine tabi menkul sermaye iradı ile kesintiye tabi olmayan iradın toplamı 14 milyar lirayı (14 bin YTL) aşıyorsa tamamı için beyanname verilecektir. |
8. Yurt dışında yaşayan vatandaşların yıllık beyanname vereceği durumlar
Çalışma veya oturma izni alarak altı aydan daha fazla bir süredir yurt dışında yaşamakta olan Türk vatandaşları, Türkiye’de elde ettikleri vergi kesintisine tabi menkul sermaye iratları için tutarı ne olursa olsun beyanname vermeyeceklerdir. Bu vatandaşlarımız Türkiye’de elde ettikleri ve vergi kesintisine tabi tutulmamış menkul sermaye iratları için beyanname vereceklerdir.
9. Aile bireylerinin elde ettiği menkul sermaye iratlarının beyanı
Menkul sermaye iradı elde eden aile bireylerinin (eş ve çocuk) beyanname verip vermeyeceği, her bireyin kendi durumu önceki bölümlerde yapılan açıklamalar çerçevesinde değerlendirilerek belirlenecektir. Beyan edilmesi gereken herhangi bir gelirin varlığı halinde beyanname, geliri elde eden aile bireyi adına düzenlenerek imzalanacaktır.
Beyanname vermek zorunda olan kişinin küçük veya kısıtlı olması ya da mümeyyiz olmaması hallerinde beyanname yine geliri elde eden adına düzenlenmekle birlikte, bu kişiler adına veli, vasi veya bu kişileri temsile yetkili kayyım tarafından imzalanacak ve hangi sıfatla imzalandığı beyannamede belirtilecektir.
10. Yıllık beyannamenin verilme zamanı ve verilme yeri
1 Ocak- 31 Aralık 2004 döneminde elde edilen beyana tabi menkul sermaye iratlarının 2005 yılının Mart ayının (1 Mart – 15 Mart) onbeşinci günü akşamına kadar verilecek gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilmesi gerekmektedir.
Beyanname mükellefin ikametgahının bulunduğu yer vergi dairesine verilecektir.
11. Kesilen vergilerin mahsubu
Menkul sermaye iratları üzerinden kesilen vergilerin beyannameye dahil edilen gelire isabet eden kısmı, beyanname üzerinden hesaplanan vergiden mahsup edilecektir.
Kâr paylarının beyan edilmesi durumunda ise, beyan edilen tutar üzerinden hesaplanan gelir vergisinden kâr paylarının dağıtımı aşamasında kurum bünyesinde yapılan tevkifatın tamamı mahsup edilecektir.
12. Yıllık beyannamenin doldurulmasında para birimi olarak Yeni Türk Lirasının esas alınması
2004 yılında elde edilen gelirler için 2005 yılında verilecek gelir vergisi beyannamelerinin doldurulmasında Yeni Türk Lirası para birimi esas alınacaktır.
Aşağıda yer alan örneklerde hesaplamalar hem Türk Lirası hem de Yeni Türk Lirası olarak gösterilmiştir.
13. Verginin ödenme zamanı ve ödenme yeri
Beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisi 2005 yılının Mart ve Temmuz aylarında iki eşit taksitte ödenecektir.
Hesaplanan vergi mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine ödenebileceği gibi, vergi tahsiline yetkili bankaların şubelerine de ödenebilecektir.
|
2004 takvim yılı gelirlerine uygulanan vergi tarifesi | ||
|
6.000.000.000 liraya (6.000 YTL) kadar |
% 20 | |
|
14.000.000.000 liranın (14.000 YTL) |
6.000.000.000 lirası (6.000 YTL) için |
fazlası % 25 |
|
28.000.000.000 liranın (28.000 YTL) |
14.000.000.000 lirası (14.000 YTL) için |
fazlası % 30 |
|
70.000.000.000 liranın (70.000 YTL) |
28.000.000.000 lirası (28.000 YTL) için |
fazlası % 35 |
|
140.000.000.000 liranın (140.000 YTL) |
70.000.000.000 lirası (70.000 YTL) için 22.100.000.000 lira (22.100 YTL), |
fazlası % 40 |
|
140.000.000.000 liradan fazlasının (140.000 YTL) |
140.000.000.000 lirası (140.000 YTL) için 50.100.000.000 lira (50.100 YTL), |
fazlası % 45 |
14. Konuya İlişkin Örnekler
ÖRNEK 1: (26.07.2001 tarihinden önce TL cinsinden ihraç edilen Devlet tahvili faiz gelirinin beyanı)
Bayan (A), 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş olan Devlet tahvilinden 2004 yılında brüt 24 milyar lira (24 bin YTL) tutarında faiz geliri elde etmiştir. Elde edilen Devlet tahvili faiz gelirine indirim oranı uygulandıktan sonra kalan tutar [24.000.000.000-(24.000.000.000x %43,8)]=13.488.000.000.-TL’dır ([24.000 YTL – (24.000 YTL X %43,8) ]= 13.488 YTL).
Devlet tahvili faiz geliri, sıfır oranında vergi kesintisine tabi olduğundan ve tutarı beyan sınırı olan 14 milyar lirayı (14 bin YTL) aşmadığından yıllık beyanname verilmeyecektir.
ÖRNEK 2: (26.07.2001 tarihinden önce döviz cinsinden ihraç edilen Devlet tahvili (eurobond) faiz gelirinin beyanı)
Bay (B), 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş olan döviz cinsinden Devlet tahvilinden 2004 yılında 60 milyar lira (60.000 YTL) faiz geliri elde etmiştir.
Devlet tahvili faiz geliri sıfır oranda vergi kesintisine tabidir.
Bay (B)’nin elde ettiği faiz geliri, döviz cinsinden Devlet tahvilinden kaynaklandığı için bu gelire indirim oranı uygulanmayacaktır. Ayrıca, söz konusu tahvilin ihraç tarihi 26.07.2001 tarihinden önce olduğundan 156.505.290.000 liralık (156.505,29 YTL) istisna da uygulanmayacak olup, elde edilen gelir beyan sınırı olan 14 milyar lirayı (14 bin YTL) aştığından beyan edilecektir.
Bu durumda ödenecek vergi aşağıdaki gibi olacaktır:
|
Devlet tahvili faizi |
60.000.000.000 (60.000 YTL ) |
|
Hesaplanan vergi (ödenecek vergi) |
18.600.000.000 (18.600 YTL ) |
ÖRNEK 3: (26.07.2001 tarihinden sonra TL cinsinden ihraç edilen hazine bonosu faiz gelirinin beyanı)
Bayan (C), 2004 yılında ihraç tarihi 15.08.2003 olan Hazine bonosundan 650 milyar lira (650.000 YTL) faiz geliri elde etmiştir.
Hazine bonosu faiz gelirine indirim oranı (%43,8) uygulandıktan sonra kalan tutardan, Hazine bonosunun 26.07.2001 tarihinden sonraki bir tarihi taşıması nedeniyle, ayrıca 156.505.290.000 (156.505,29 YTL) liralık istisna düşülecek ve kalan tutar 14 milyar liralık (14 bin YTL) beyan sınırını aştığından, elde edilen hazine bonosu faiz geliri beyan edilecektir. Hesaplama aşağıda gösterilmiştir:
|
Hazine bonosu faizi |
650.000.000.000 (650.000 YTL) |
|
İndirim oranına isabet eden tutar (650.000.000.000 x % 43,8 =) |
284.700.000.000 (284.700 YTL) |
|
Kalan tutar |
365.300.000.000 (365.300 YTL) |
|
İstisna |
156.505.290.000 (156.505,29 YTL) |
|
Kalan tutar |
208.794.710.000 (208.794,71 YTL) |
|
TOPLAM GELİR |
208.794.710.000 (208.794,71 YTL) |
|
Hesaplanan vergi (ödenecek vergi) |
81.057.619.500 (81.057,62 YTL) |
ÖRNEK 4: (26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilen dövize endeksli Devlet tahvili faiz geliri ile işyeri kira gelirinin beyanı)
Bayan (D), 2004 yılında ihraç tarihi 17.10.2003 olan dövize endeksli Devlet tahvilinden 250 milyar lira (250 bin YTL) faiz geliri ile işyeri olarak kiraya verdiği gayrimenkulünden 24 milyar lira (24 bin YTL) brüt kira geliri elde etmiştir. İşyeri için ödenen kira bedelleri üzerinden 5 milyar 280 milyon lira ( 5.280 YTL) gelir vergisi kesintisi yapılmıştır.
Bayan (D) işyeri kira geliri ile ilgili olarak götürü gider yöntemini seçmiştir.
Bayan (D)’nin elde ettiği faiz geliri dövize endeksli Devlet tahvilinden oluştuğu için bu gelire indirim oranı uygulanması söz konusu değildir. Ancak, Devlet tahvilinin ihraç tarihi 26.07.2001 tarihinden sonraki bir tarih olduğundan sadece 156.505.290.000 liralık (156.505,29 YTL) istisna düşülecek olup, kalan tutar 14 milyar liralık (14 bin YTL) beyan sınırını aştığı için Devlet tahvili faiz geliri olarak beyan edilecektir.
Beyanı gereken faiz geliri tutarı 14 milyar lirayı (14 bin YTL) aştığı için, bayan (D)’nin elde ettiği işyeri kira geliri tutarı ne olursa olsun beyannameye dahil edilecektir. Hesaplama aşağıda gösterilmiştir.
|
Devlet tahvili faizi |
250.000.000.000 (250.000 YTL) |
|
İstisna |
156.505.290.000 (156.505,29 YTL) |
|
Kalan tutar |
93.494.710.000 (93.494,71 YTL) |
|
|
|
|
Gayrimenkul sermaye iradı (işyeri) |
24.000.000.000 (24.000 YTL) |
|
Götürü gider (%25) |
- 6.000.000.000 (6.000 YTL) |
|
Safi kira geliri |
18.000.000.000 (18.000 YTL) |
|
|
|
|
TOPLAM GELİR |
111.494.710.000 (111.494,71 YTL) |
|
Hesaplanan vergi |
38.697.884.000 (38.697,88YTL) |
|
Kesinti Yoluyla Ödenen Vergi |
5.280.000.000 (5.280,00 YTL) |
|
Ödenecek Vergi |
33.417.884.000 (33.417,88 YTL) |
ÖRNEK 5: (Kâr Paylarının Beyanı)
Bay (E) tam mükellef bir kurum olan (Z) Anonim Şirketinden 2004 yılında brüt 60 milyar lira (60 bin YTL) tutarında kâr payı (temettü) elde etmiştir. Bu mükellefin başkaca geliri bulunmamaktadır.
Elde edilen kâr payı kurum bünyesinde %10 nispetinde tevkifata tabi tutulmuş olup, tevkif edilen tutar 6 milyar liradır.
Bay (E)’nin elde ettiği kâr payının yarısı gelir vergisinden istisna olup, kalan yarısı 30 milyar liradır. Bu tutar beyan sınırı olan 14 milyar lirayı (14 bin YTL) aştığı için beyan edilecektir. Kurum bünyesinde yapılmış olan vergi tevkifatının tamamı hesaplanan vergiden mahsup edilecektir.
Bu durumda, ödenecek vergi aşağıdaki gibi olacaktır:
Kâr payı |
60.000.000.000 (60.000 YTL) |
|
İstisna tutarı |
30.000.000.000 (30.000 YTL) |
|
KALAN TUTAR |
30.000.000.000 (30.000 YTL) |
|
Hesaplanan vergi |
8.100.000.000 (8.100 YTL) |
|
Mahsup edilecek vergi |
6.000.000.000 (6.000 YTL) |
|
Ödenecek vergi |
2.100.000.000 (2.100 YTL) |
ÖRNEK 6: (26.07.2001 tarihinden önce TL cinsinden ihraç edilen Devlet tahvili ve 26.07.2001 tarihinden sonra TL cinsinden ihraç edilen hazine bonosu faiz gelirlerinin beyanı)
Bayan (F), 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş Devlet tahvilinden 2004 yılında 20 milyar lira (20 bin YTL), 26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş olan Hazine bonosundan ise 280 milyar lira (280 bin YTL) faiz geliri elde etmiştir.
Devlet tahvili faiz gelirine 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmesi sebebiyle sadece indirim oranı uygulanacak olup, 156.505.290.000 liralık (156.505,29 YTL) istisnanın uygulanması mümkün değildir. 26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş olan Hazine bonosu faiz gelirine ise, hem indirim oranı hem de 156.505.290.000 (156.505,29 YTL) liralık istisna uygulanacak olup, bu durumda hesaplama aşağıdaki gibi olacaktır:
|
Devlet tahvili faizi |
20.000.000.000 (20.000 YTL) |
|
İndirim oranına isabet eden tutar (20.000 YTL x %43,8 =) |
8.760.000.000 (8.760 YTL) |
|
Kalan tutar (20.000 YTL – 8.760 YTL =) |
11.240.000.000 (11.240YTL) |
|
|
|
|
Hazine bonosu faizi |
280.000.000.000 (280.000 YTL) |
|
İndirim oranına isabet eden tutar (280.000 YTL x %43,8 =) |
122.640.000.000 (122.640 YTL) |
|
Kalan tutar (280.000 YTL – 122.640 YTL =) |
157.360.000.000 (157.360 YTL) |
|
İstisna |
156.505.290.000 (156.505,29 YTL) |
|
Kalan tutar (157.360 YTL – 156.505,29 YTL =) |
854.710.000 (854,71 YTL) |
|
|
|
|
TOPLAM FAİZ GELİRİ (11.240 YTL + 854,71 YTL =) |
12.094.710.000 (12.094,71YTL) |
Bayan (F)’nin 2004 yılında elde ettiği faiz geliri toplamı beyan sınırı olan 14 milyar liranın (14 bin YTL) altında kaldığından beyan edilmeyecektir.
ÖRNEK 7: (26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilen dövize endeksli Devlet tahvili faiz geliri ile 26.07.2001 tarihinden sonra TL cinsinden ihraç edilen hazine bonosu faiz gelirlerinin beyanı)
Bay (G), 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmiş olan dövize endeksli Devlet tahvilinden 2004 yılında 90 milyar lira (90 bin YTL), 26.07.2001 tarihinden sonra ihraç edilmiş Türk Lirası cinsinden Hazine bonosundan ise 350 milyar lira (350 bin YTL) faiz geliri elde etmiştir.
Devlet tahvili faiz gelirine söz konusu tahvil dövize endeksli olduğu için indirim oranı (%43,8) uygulanmayacağı gibi, 26.07.2001 tarihinden önce ihraç edilmesi nedeniyle 156.505.290.000 liralık (156.505,29 YTL) istisna da uygulanmayacaktır.
Türk Lirası cinsinden olan Hazine bonosu faiz gelirine ise hem indirim oranı hem de 156.505.290.000 (156.505,29 YTL) liralık istisna uygulanacak olup, bu durumda hesaplama aşağıdaki gibi olacaktır:
|
Devlet tahvili faizi (Dövize endeksli) |
90.000.000.000 (90.000 YTL) |
|
|
|
|
Hazine bonosu faizi (TL cinsinden) |
350.000.000.000 (350.000 YTL) |
|
İndirim oranına isabet eden tutar |
153.300.000.000 (153.300 YTL) |
|
Kalan tutar |
196.700.000.000 (196.700 YTL) |
|
İstisna |
156.505.290.000 (156.505,29 YTL) |
|
Kalan tutar |
40.194.710.000 (40.194,71 YTL) |
|
|
|
|
TOPLAM FAİZ GELİRİ |
130.194.710.000 (130.194,71 YTL) |
|
Hesaplanan vergi (ödenecek vergi) |
46.177.884.000 (46.177,88 YTL) |
ÖRNEK 8: (26.07.2001 tarihinden sonra TL cinsinden ihraç edilen hazine bonosu faiz geliri ve değer artış kazancının beyanı)
Bay (K), 10.01.2004 tarihinde iktisap ettiği (25.11.2003 tarihinde ihraç edilmiş) Hazine bonosundan 300 milyar lira (300 bin YTL) faiz geliri ile aynı bonoların 700 milyar liralık (700 bin YTL) kısmının 20.10.2004 tarihinde 850 milyar liraya (850 bin YTL) elden çıkarılmasından 150 milyar lira (150 bin YTL) değer artış kazancı elde etmiştir.
Bay (K)’nın elde ettiği menkul sermaye iradı (faiz geliri) ile değer artış kazançlarına ilişkin Hazine bonolarının ihraç tarihi 26.07.2001 tarihinden sonraki bir tarihi taşıdığından 156.505.290.000 (156.505,29 YTL) liralık istisna uygulanacaktır.
İstisna; faiz gelirleri açısından indirim oranı, elden çıkarma dolayısıyla elde edilen diğer kazançlar açısından maliyet bedelinin (iktisap bedeli) endekslenmesi uygulandıktan sonra bulunan tutara uygulanacaktır.
Bu durumda, Bay (K)’nın beyanı aşağıdaki gibi olacaktır:
|
Hazine bonosu faizi |
300.000.000.000 (300.000 YTL) |
|
İndirim oranına isabet eden tutar |
131.400.000.000 (131.400 YTL) |
|
Kalan tutar |
168.600.000.000 (168.600 YTL) |
|
|
|
|
Elden çıkarma bedeli |
850.000.000.000 (850.000 YTL) |
|
Artış katsayısı |
|
|
Endekslenmiş maliyet bedeli |
765.100.000.000 (765.100 YTL) |
|
Değer artış kazancı |
84.900.000.000 (84.900 YTL) |
|
|
|
|
TOPLAM TUTAR |
253.500.000.000 (253.500 YTL) |
|
İstisna |
156.505.290.000 (156.505,29 YTL) |
|
Kalan tutar |
96.994.710.000 (96.994,71 YTL) |
|
Hesaplanan vergi (ödenecek vergi) |
32.897.884.000 (32.897,88 YTL) |
Örnekte olduğu gibi, gerçek kişinin hem faiz hem de elden çıkarma dolayısıyla elde ettiği kazancın bulunması ve gelir toplamının istisna sınırını aşması halinde istisnanın hangi kazanca uygulanacağı mükellefçe serbestçe belirlenecektir.
ÖRNEK 9: Kurumlar vergisinden istisna kazançların dağıtılması halinde elde edilen kâr paylarının beyanı
Bay (L), (X) Anonim Şirketinin 2000 yılında kurumlar vergisinden istisna olan kazancını 2004 yılında dağıtması sonucunda net 40,5 milyar lira (40.500 YTL) kâr payı elde etmiştir. Söz konusu kâr payları üzerinden kârın dağıtımı sırasında vergi kesintisi yapılmamıştır.
Kâr payının net tutarına 1/9 oranındaki tutarın eklenmesi sonucu bulunacak (40.500.000.000+40.500.000.000 x 1/9)= 45.000.000.000 liranın (40.500 YTL + (40.500 YTL x (1/9)) yarısı gelir vergisinden istisna tutulacak, kalan 22.500.000.000 liralık (22.500 YTL) tutar 14 milyarlık (14 bin YTL) beyan sınırını aştığından beyan edilecektir. Ayrıca, beyan edilen tutarın 1/5’i olan 4,5 milyar lira (4.500 YTL), (22.500.000.000 x 1/5) (22.500 x 1/5) kesinti yoluyla alınmış bir vergi kabul edilerek hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilecektir.
|
Kâr payı |
40.500.000.000 (40.500 YTL) |
|
Kâr payının 1/9’u |
4.500.000.000 (4.500 YTL) |
|
Kâr payı tutarı |
45.000.000.000 (45.000 YTL) |
|
Beyan edilmeyecek tutar |
22.500.000.000 (22.500 YTL) |
|
Beyan edilecek tutar |
22.500.000.000 (22.500 YTL) |
|
Hesaplanan Gelir Vergisi |
5.750.000.000 (5.750 YTL) |
|
Mahsubu gereken 1/5’lik tutar |
4.500.000.000 (500 YTL) |
|
Ödenecek Gelir Vergisi |
1.250.000.000 (1.250 YTL) |
ÖRNEK 10: Kâr payı ve mesken kira gelirinin beyanı
Bayan (M), tam mükellef kurum (X) Anonim Şirketinden 2004 yılında brüt 20 milyar lira (20 bin YTL) kâr payı (temettü) ile 15 milyar lira (15 bin YTL) mesken kira geliri elde etmiştir.
Bayan (M) kira geliri ile ilgili olarak götürü gider yöntemini seçmiştir.
Elde edilen kâr payı kurum bünyesinde %10 nispetinde vergi kesintisine tabi tutulmuş olup, bu tutar 2 milyar liradır (2 bin YTL).
Bayan (M)’nin elde ettiği kâr payının yarısı gelir vergisinden istisna olduğundan kalan tutar olan 10 milyar lira dikkate alınacaktır.
Elde edilen mesken kira gelirinin ise 1.800.000.000 liralık (1.800 YTL) kısmı istisna olup, kalan tutar 13.200.000.000 lira (13.200 YTL), kesinti yoluyla vergilendirilmemiş gayrimenkul sermaye iradı olarak, her halükârda beyan edilecektir.
İstisna sonrası kalan 13.200.000.000 lira (13.200 YTL) ile 10.000.000.000 liralık (10.000 YTL) kâr payı toplamı olan 23.200.000.000 lira (23.200 YTL), 14.000.000.000 liralık (14.000 YTL) beyan sınırını aştığından, mesken kira geliri ile birlikte kâr payı da beyana dahil edilecektir.
Bu durumda, ödenecek vergi aşağıdaki gibi olacaktır:
|
Kâr payı |
20.000.000.000 (20.000 YTL) |
|
İstisna tutarı |
10.000.000.000 (10.000 YTL) |
|
Kalan tutar |
10.000.000.000 (10.000YTL) |
|
|
|
|
Mesken kira geliri |
15.000.000.000 (15.000 YTL) |
|
İstisna Tutarı |
1.800.000.000 (1.800 YTL) |
|
Kalan tutar |
13.200.000.000 (13.200 YTL) |
|
Götürü gider |
3.300.000.000 (3.300 YTL) |
|
Kalan tutar |
9.900.000.000 (9.900 YTL) |
|
|
|
|
Beyan edilecek tutar |
19.900.000.000(19.900 YTL) |
|
Hesaplanan vergi |
4.970.000.000 (4.970 YTL) |
|
Mahsubu gereken 1/5’lik tutar |
2.000.000.000 (2.000 YTL) |
|
Ödenecek gelir vergisi |
2.970.000.000 (2.970 YTL) |
ÖRNEK 11: 1998 ve öncesi yıllarda elde edilen kârın 2004 yılında dağıtılmasından elde edilen kâr payının beyanı
(Y) Anonim Şirketince 1998 yılında kurumlar vergisinden istisna olan kazancın 2004 yılında dağıtılması sonucu, anılan şirketin ortağı olan Bay (N) net 50 milyar lira (50.000 YTL) kâr payı elde etmiştir.
Bay (N)’nin beyanı gereken başka bir geliri bulunmamaktadır.
Kurumların 1998 ve öncesi yıllarda elde ettikleri kazançlarını dağıtmaları halinde gerçek kişilerce elde edilen kâr payları tutarı ne olursa olsun beyan edilmeyecektir.
Yerverilen konularda ek bilgi istenildiğinde lütfen bizimle temasa geçiniz.
Saygılarımızla,
SİGMA
YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.
CCA/ ACK