9 Ocak 1998

SİRKÜLER NO: 98/B-001 VERGİ-MENKUL KIYMET KAZANÇLARI

YMM-1244-S- 007

Konu: Türkiye’de yerleşik bulunmayan yabancı kurum ve gerçek kişilerin (Dar mükellef) menkul kıymet gelirlerinin vergilendirilmesi.

Dar Mükellef Kurumlar

Yurt dışında yerleşik bulunan dar mükellef kurumların Türkiye’de elde ettikleri menkul kıymet faiz gelirleri üzerinden ödedikleri stopaj nihai vergidir. Dar mükellef kurumlar Türkiye’de elde ettikleri menkul kıymet faiz geliri, temettü geliri ve yatırım fonu katılma belgesi kar payı için ayrıca beyanname vermezler. Stopajlar nihai vergi olarak bu kurumların vergi yükünü oluşturmaktadır. Menkul kıymet alım satımından dolayı elde ettikleri değer artış kazançları ise %44 oranında kurumlar vergisine (Kurumlar vergisi+Gelir vergisi+Fon payı) tabidir.

Kurumlar vergisine esas değer artış kazancı, dar mükellef yatırımcının döviz cinsinden elde ettiği kazançtır. Döviz cinsinden kazancın tespitinde TC Merkez Bankası döviz alış kuru kullanılır.

Değer artış kazançlarına ilişkin vergi yükümlülüğü  kazancın elde edildiği tarihi takip eden 15 gün içinde özel beyanname ile yerine getirilir. Beyannamenin verilerek verginin ödenmesinden dar mükellef kurumunun Türkiye’de müdür ve temsilcileri, müdür veya temsilci mevcut değilse kazancı yabancı kuruma sağlayan sorumlu bulunmaktadır.

Dar Mükellef Gerçek Kişiler

Yabancı  gerçek kişilerin Türkiye’de elde ettikleri menkul kıymet faiz gelirleri üzerinden ödedikleri stopaj nihai vergidir. Sözkonusu gelirler ayrıca Türkiye’de beyan edilmez. Dar mükellef gerçek kişiler Türkiye’de elde ettikleri yatırım fonu katılma belgeleri kar payları ile hisse senedi kar payları üzerinden Türkiye’de vergilendirilmezler.

Dar mükellef gerçek kişiler menkul kıymet değer artışları üzerinden ise Türkiye’de vergiye tabi bulunmaktadırlar.

Gelir vergisine esas değer artış kazancı dar mükellef yatırımcının döviz cinsinden elde ettiği kazançtır. Döviz cinsinden kazancın tespitinde TC Merkez Bankası döviz alış kuru kullanılır.

Dar mükellef gerçek kişilerin sahip oldukları hisse senetlerinin banka ve aracı kurumlar vasıtasıyla elden çıkarılması sonucu elde edilen kazançlar gelir vergisinden istisna bulunmaktadır. Bu istisna 31.12.1999 tarihine kadar gerçekleştirilen işlemlere uygulanacaktır.

Ayrıca özel ve kamu sektörü tahvil, bono, hisse senedi ile devlet borçlanma senetlerinden elde edilecek değer artış kazançları aşağıdaki koşulu taşımak suretiyle gelir vergisinden istisnadır.

-Menkul kıymet ivazsız elde edilmiş ise,

-Menkul kıymet borsada kayıtlı ise,

-Menkul kıymet 1 yılı aşan bir süre elde bulunduruluyor ise bu menkul kıymetlerin satışından edinilecek değer artış kazançları gelir vergisine tabi olmayacaktır. 

Değer artış kazançlarına ilişkin beyanname değer artış kazancının elde edildiği tarihi takip eden 15 gün içinde münferit beyanname ile vergi dairesine verilerek, vergi yükümlülüğü yerine getirilir.Verginin ödenmesinde dar mükellef gerçek kişinin  Türkiye’deki daimi temsilcisi veya temsilci mevcut değilse kazancı yabancı kişiye sağlayan sorumlu bulunmaktadır.

Gelir vergisi, gelir seviyesine göre %25-%55 arasında değişen oranlarda uygulanır. Ayrıca Gelir vergisi üzerinden %10 oranında fon payı da ödenmektedir.

Yukarıda belirtilen açıklamalar aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

 

TABLO 1

	Kurumsal Yatırımcı	Bireysel Yatırımcı
-Repo Faizi	%6.6 stopaj*	%6.6 stopaj*
-Devlet Tahvili ve Hazine Bonosu Faizi	%6.6 stopaj***	%6.6 stopaj***
-Özel Sektör Tahvil Finansman Bonosu Faizi	%13.2 stopaj	%13.2 stopaj
-Yatırım Fonu Katılma Belgesi Kar Payı	Kurumlar Vergisine Tabi Değil	Gelir Vergisine Tabi Değil
-Hisse Senedi Kar Payı	Kurumlar Vergisine Tabi Değil	Gelir Vergisine Tabi Değil
-Borsada İşlem Gören Hisse Senedi Alım Satım Kazancı	Kurumlar Vergisine Tabi	Gelir Vergisine Tabi Değil *****
-Özel Sektör Tahvil ve Finansman Bonolarının Alım Satım Kazancı	Kurumlar Vergisine Tabi	Gelir Vergisine Tabi *****
-Devlet Tahvili Hazine Bonosu Satış Kazancı (İtfadan önce elden çıkartma)	Kurumlar Vergisine Tabi	Gelir Vergisine Tabi *****
-Mevduat Faizi	%13.2 stopaj	%13.2 stopaj

 

            * 1.1.1998 tarihinden sonra ihraç edilen kağıtlarlan elde edilecek fazilerden repo yapılırsa stopaj %6.6 olacaktır.

 

            ** Yurtdışında yerleşik dar mükellef bankaların elde edecekleri repo faizlerinde stopaj % 0´dır.

 

            *** 1.1.1998 tarihinden önce ihraç edilen kağıtlarda stopaj oranı %13.2’dir.

 

            **** Bu istisna 31.12.1999 tarihine kadar geçerli. Ancak bilindiği üzere Maliye Bakanlığı bu istisnayı değiştirmek istemektedir.

 

            ***** Gelir Vergisi Kanunu´nun Mükerrer 80/2 maddesine göre borsada kote edilmiş menkul kıymetler veya 1 yıldan uzun süre elde bulundurulmuş menkul kıymetlerden elde edilen değer artış kazançları gelir vergisine tabi bulunmamaktadır.

Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmalarına Göre Dar Mükelleflerin Vergilendirme Koşulları

Türkiye 36 ülke ile çifte vergilendirmenin önlenmesine ilişkin anlaşma imzalamış bulunmaktadır. Bu anlaşmaların içinde sadece Rusya Cumhuriyeti ile imzalanan anlaşma yürürlüğe girmemiştir. Diğer anlaşmalar yürürlükte bulunmaktadır. Anlaşma imzalanan ülkelere ilişkin liste ekte yeralmaktadır.

Hollanda ,İtalya ,Belçika ve ABD anlaşmalarına göre bu ülke menşeli yatırımcıların menkul kıymet vergi işlemleri ile ilgili vergi yükümlülükleri aşağıda belirtilen şekilde olacaktır.

 

TABLO 2

 

	Kurumsal Yatırımcı	Bireysel Yatırımcı
-Repo Faizi	%6.6 stopaj*	%6.6 stopaj*
-Devlet Tahvili ve Hazine Bonosu Faizi	%6.6 stopaj***	%6.6 stopaj***
-Özel Sektör Tahvil Finansman Bonusu Faizi	%13.2 stopaj	%13.2 stopaj
-Yatırım Fonu Katılma Belgesi Kar Payı	Kurumlar Vergisine Tabi Değil	Gelir Vergisine Tabi Değil
-Hisse Senedi Kar Payı	Kurumlar Vergisine Tabi Değil	Gelir Vergisine Tabi Değil
- Borsada İşlem Gören Hisse Senedi Alım Satım Kazancı	Kurumlar Vergisine Tabi Değil	Gelir Vergisine Tabi Değil *****
-Borsada Kote Edilmiş Özel Sektör Tahvil ve Finansman Bonolarının Alım Satım Kazancı	Kurumlar Vergisine Tabi Değil	Gelir Vergisine Tabi Değil *****
-Devlet Tahvili Hazine Bonosu Satış Kazancı (İtfadan önce elden çıkartma)	Vergiye Tabi Değil	Vergiye Tabi Değil *****
	(Ancak bu konuda Maliye Bakanlığı net bir tavır sergilememekte bunun için Maliyeden yazılı görüş alınması yararlı olacaktır.)

                       

            *1.1.1998 tarihinden sonra ihraç edilen kağıtlardan elde edilecek fazilerden repo yapılırsa stopaj %6.6 olacaktır.

 

            ** Yurtdışında yerleşik dar mükellef bankaların elde edecekleri repo faizlerinde stopaj % 0´dır.

 

            ***1.1.1998 tarihinden önce ihraç edilen kağıtlarda stopaj oranı %13.2’dir.

 

            ****Bu istisna 31.12.1999 tarihine kadar geçerli. Ancak bilindiği üzere Maliye Bakanlığı bu istisnayı değiştirmek istemektedir.

 

            ***** Gelir Vergisi Kanunu´nun Mükerrer 80/2 maddesine göre borsada kote edilmiş menkul kıymetler veya 1 yıldan uzun süre elde bulundurulmuş menkul kıymetlerden elde edilen değer artış kazançları gelir vergisine tabi bulunmamaktadır.

 

Dar Mükellef Menkul Kıymet Yatırım Fon ve Ortaklıkları

 

Dar mükellef menkul kıymet yatırım fon ve ortaklıklarının Türkiye´de daimi temsilcileri, vergi dairesine kayıtları bulunduğu ve Türkiye´de elde ettikleri portföy kazançlarını Türk vergi mevzuatına göre tuttukları yasal defterlerine kaydettikleri takdirde Türkiyede yerleşik yatırım fon ve ortaklıkları gibi vergilendirileceklerdir. Buna göre Türkiye´deki defterlerinde yeralan portföylerinin % 25´i Türk hisse senedi olan fonlar “A” tipi fon kabul edilerek % 0 oranında vergiye tabi olacaklardır. Portföylerinde % 25 hisse senedi bulunmayanlar ise % 11 oranında vergiye tabi bulunmaktadırlar. Türkiye´de daimi temsilcisi, vergi numarası bulunmayan ve defter tutmayanlar ise  elde ettikleri menkul kıymet gelirleri normal dar mükellef kurumlar gibi vergiye tabi tutulacaktır.

Yerverilen konularda ek bilgi istenildiğinde lütfen bizimle temasa geçiniz.

Saygılarımızla,

SİGMA

YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

 

 

Türkiye´nin İmzaladığı Çifte Vergilendirmenin Önlenmesine Dair Anlaşma

İmzalayan Ülkeler Listesi

 

1. Grup(*)                                                         2. Grup (**)                                          3. Grup (***)                   

Hollanda                                               Avusturya                                                         Pakistan

Belçika                                                 Norveç                                                             Japonya

İtalya                                                    Kore                                                                 İsveç

ABD                                                    Ürdün

Almanya

Tunus

Romanya

B. Britanya ve K. İrlanda

Finlandiya

Kuzey Kıbrıs

Fransa

Danimarka Krallığı

Birleşik Arap Emirlikleri

Arnavutluk

Kazakistan

Makedonya

Polonya

Cezayir

Malezya

Mısır

Bulgaristan

Moğolistan

Çin Halk Cumhuriyeti

Hindistan

Azerbeycan

Türkmenistan

Özbekistan

Rusya Federasyonu

(Şu anda yürürlükte değildir).

Macaristan

 

 

*          Tablo 2´deki açıklamalar bu ülkeler için geçerli bulunmaktadır.

 

**         Bu ülkelerin kurumsal yatırımcılarının elde edecekleri değer artış kazançlarının vergiden istisna edilebilmesi için menkul kıymetleri bir yıldan uzun elde tutmaları gerekmektedir (Avusturya için bu süre 6 ay, Norveç için ise 2 yıldır). Bu ayrım dışında Tablo 1´deki açıklamalar bunlar için de geçerlidir.

 

***       Tablo 1´deki açıklamalar bu ülkeler için geçerlidir.