6 Ocak 1998

SİRKÜLER NO: 98/005       VERGİ- GELİR VERGİSİ

YMM-1244-S- 005

 

Konu:Özel Gider İndirimi

3946 Sayılı Kanun ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’na eklenen özel gider indirimi, ilk kez 1994 yılı gelirleri için 1995 yılı başında uygulamaya konulmuştur. Gelir Vergisi Kanunu’nun 63. maddesinin 5. fıkrası uyarınca 1997 yılı ile ilgili olarak 1998 yılı başında yapılacak özel gider indirimi uygulamasına yönelik bilgilerin tazelenmesi amacı ile 176, 178 ve 182 numaralı genel tebliğler dikkate alınarak hazırlanmış olan sirkülerimizin sonunda hesaplama tarzını gösterir bir bir örnek bulunmaktadır.

1.   Personel Açısından Özel Gider İndirimi Uygulaması

1.1. Özel Gider İndirimi Tanımı

Gelir Vergisi Kanunu’nun 63. maddesine eklenen 5 numaralı bent ile ücret geliri elde eden mükelleflerin kendisine, eşine ve çocuklarına ait eğitim, sağlık, gıda, giyim ve kira harcamalarının yıllık tutarının 1/3’ü, gelir vergisi matrahından yapılacak indirim olarak tanımlanmıştır. Ancak kanuna göre, 1/3 tutarı, harcamaların yapıldığı yıldaki kümülatif gelir vergisi matrahının %35’ini geçemeyecektir.

1.2 . Özel Gider İndirimine Konu Olan Harcamalar

Özel gider indirimine konu olan harcamaların aşağıdaki şartlara uygun olması gerekmektedir.

a)   Harcama eğitim, sağlık, gıda, giyim ve kira harcaması olmalıdır.

Eğitim giderleri : Eğitim ve öğretim kurumları ile anaokulu, kreş ve dershanelere eğitim amacı ile yapılan ödemeler ile kurs ücretleri, kitap ve kırtasiye alımları için yapılan harcamalar, okullara gidiş geliş hizmeti veren mükelleflere ödenen taşıma (servis) ücretleri özel gider indirimi kapsamındadır.

Sağlık giderleri : İlaç masrafı, sağlık malzemesi ve hastane giderleri ile muayene, tahlil, ameliyat, fizik tedavi, diş protez ücretleri, gözlük ve lens alımları gibi sağlık harcamaları özel gider indirimine konu teşkil edecektir. Bu harcamaların bir kısmının işverenlerce karşılanması halinde, ücretlinin kendisinin karşıladığı harcama tutarı özel gider indirimine konu olacaktır.

Gıda giderleri : Her türlü yiyecek ve içecek (sigara, alkollü içkiler ve bira hariç) için yapılan harcamalar indirim kapsamındadır. Evlerde beslenen kuş, kedi, köpek gibi hayvanlar ile diğer hayvanların tüketimi için alınan yem, mama vb. gıda maddeleri indirim kapsamında değildir.

Giyim giderleri : Kumaş, hazır elbise, ayakkabı, şapka, iç çamaşırı, çorap, kemer gibi giyim mallarının satın alınması için yapılan harcamalar ile bunların dikim, tamir, onarım gibi harcamaları indirime konu teşkil eder.

Kira giderleri : İkamet edilen konut için yapılan kira ödemesinin tamamı indirim kapsamındadır.

b) Harcamalar Türkiye’de yapılmalıdır.

c) Harcamalar gelir ve kurumlar vergisine tabi olan mükelleflerden alınan belgeler ile belgelenmelidir.

Kurumlar vergisi muafiyeti tanınan kurumlara genel, katma ve özel bütçeli kurumlara yapılan eğitim, sağlık, gıda vb. harcamalar karşılığı alınan belgeler, özel gider indirimine konu harcama olarak kabul edilmeyen harcamalara örnektir.

d) Harcama mükellefin kendisi, eşi ve çocukları tarafından yapılmalı ve satın alınan mal ve hizmetin bunlar tarafından tüketilmelidir.

176 numaralı GelirVergisi Genel Tebliğinde eş ve çocuk aşağıdaki şekilde tanımlanmıştır:

Eş: Medeni Kanun hükümlerine göre aralarında evlilik bağı kurulmuş olan kadın ve erkekten her biridir.

Çocuk: Mükellefle birlikte oturan veya mükellef tarafından bakılan (nafaka verilmek sureti ile bakılanlar dahil), 18 yaşını doldurmamış evlatlardır.

Ücretlinin ücreti ile mütenasip olmayan veya kendisi, eşi ve çocukları tarafından tüketilmeyen mal ve hizmetler özel gider indirimi kapsamı dışındadır.

e)  Harcamalar fatura, serbest meslek makbuzu, perakende satış fişi, yazar kasa fişi, kirada banka dekontu veya mal sahibinin vereceği belge ile belgelenmelidir.

Bir harcama belgesinde birden fazla harcama çeşidinin bulunması halinde özel gider indirimine konu olmayan harcamalar belge toplamından düşülmeli, aynı harcama belgesinde indirime konu olan birden fazla harcama çeşidi olduğunda, bu belge miktarı yüksek olan gruba dahil edilmelidir.

1.3 Ücretlilerin Harcama Belgelerini Biriktirmesi ve İşverene İbrazı

Ücretliler kendileri, eş ve çocukları adına düzenlenen harcama belgelerini 1 Ocak’tan başlayarak 31 Aralık tarihine kadar biriktireceklerdir.

Ücretliler, 1997 yılı boyunca biriktirdikleri özel harcama belgelerini 1998 yılının 20 Ocak tarihi mesai saati sonuna kadar, hazır satılan zarf şeklindeki bildirim örneğini doldurup işverenlerine beyan edeceklerdir. Harcama belgelerinin adedi 50’den fazla ise, bildirimin arka yüzünün fotokopisi çekilerek her bir belgenin yazılabileceği kadar yaprak kullanılacaktır. Zarfın arka yüzünde yer alan genel toplam, her bir sayfa toplamını da ihtiva edecek şekilde yazılacaktır.

2.   İşveren Açısından Özel Gider İndirimi Uygulaması

2.1 Özel Gider İndirimi Dolayısı ile Doğan Gelir Vergisi Farkının Hesaplanması

İşverenler kendilerine ibraz edilen harcama belgelerinin;

- geçerli belge olup olmadığını,

- harcamaların özel indirimi kapsamına girip girmediğini,

- harcama toplamının ve bu toplamın 1/3’ünün beyan edilip edilmediğini,

kontrol etmek zorundadırlar.

İşverenler kendilerine ibraz edilen özel gider indirimine ait bildirimlerde yeralan harcama tutarlarını dikkate alarak “Özel Gider İndirimine Ait Bordro” yu Ocak ayı sonuna kadar düzenlemek zorundadırlar. Bordroda hesaplamalar her bir ücretli için ayrı ayrı yapılmalıdır.

Diğer taraftan, yukarıda açıklandığı üzere özel gider indirimi kapsamında beyan edilen harcamaların 1/3’ünün harcamaların yapıldığı yıldaki kümülatif vergi matrahının %35’ini aşmaması gerekmektedir.

İşverenler, kendilerine ibraz edilen bildirim ve harcama belgelerini tarh zaman aşımı süresi içinde saklamak ve istenildiğinde, vergi incelemesine yetkili olanlara ibraz etmek zorundadırlar.

2.2 Hesaplanan Gelir Vergisi Farkının Muhtasar Beyannameden Mahsubu ve Ücretlilere Ödenmesi

İşverenler, Ocak ayı sonuna kadar düzenleyecekleri özel gider indirimine ait bordroda yeralan gelir vergisi farkını, ücretlilere 1 Şubat 1998 tarihinden itibaren yapacakları ücret ödemeleri üzerinden hesaplayacakları gelir vergisinden mahsup edeceklerdir. Bu mahsup işlemi için işverenler, ücretliler için düzenledikleri ücret bordrosunda, “özel gider indiriminden doğan mahsup edilecek gelir vergisi” başlığı altında bir sütun daha açacak ve mahsup ettikleri vergi tutarını bu sütunda göstereceklerdir. Bu sütunda yeralan mahsup edilecek vergi tutarı, Şubat ayı içinde yapılan ücret ödemelerinden tevkif edilen gelir vergisi tutarını aşamaz. Özel gider indiriminden doğan gelir vergisi farkı Şubat ayı içinde tevkif edilen gelir vergisi tutarından fazla ise Şubat ayında mahsup edilemeyen bu tutar bir sonraki ayda mahsup edilecek, mahsup işlemi bitene kadar her ay aynı işlem uygulanacaktır.

Özel gider indiriminden doğan gelir vergisi farkı, en geç 20 Mart 1998 tarihine kadar ücretlilere ödenecektir. Müteakip aylara sarkan gelir vergisi farkı olduğunda, mahsup edilen tutarın o ay içinde ücretliye ödenmesi gerekmektedir.

3.   Diğer Konular

3.1. İşten Ayrılan, Emekli Olan veya Ölenlerle İlgili İşlemler

Bir işveren yanında çalışmakta iken işten ayrılan ve bir daha ücretli olarak çalışmayan, emekli olan veya ölenlerin özel gider indiriminden doğan gelir vergisi farkı, Ocak ayına ait olup, 20 Şubat akşamına kadar muhtasar beyanname ile beyan edilen tevkif sureti ile kesilen vergilerden mahsup edilecektir. Mahsup edilen bu tutarın 20 Şubat akşamına kadar hak sahiplerine nakden ödenmesi zorunludur.

3.2. İşveren Değiştiren Ücretlilerde Özel Gider İndirimi Uygulanması

Yıl içinde işveren değiştiren ücretliler, özel gider indirimine ait bildirimi en son çalıştıkları işverene vereceklerdir. Bu ücretliler, daha önce çalıştıkları işyerlerinde ödenen ücretlerin vergi matrahını, bu matrahtan kesilen gelir vergisini ve bu vergilerin ilgili vergi dairesine yatırılmış olduğunu gösterir bir belgeyi alarak en son çalıştıkları işverene ibraz etmek zorundadırlar. En son çalışılan işveren kendine ibraz edilen belgeler doğrultusunda özel gider indirimini uygulayacaktır.

3.3. Üç Aylık Dönemlerde Muhtasar Beyanname Veren İşverenlerce Özel Gider İndirimi İle İlgili Yapılacak İşlemler

Gelir Vergisi Kanunu’nun 98. maddesi uyarınca, çalıştırdıkları işçi sayısı 10 ve daha az olan işverenler, vergi dairesine bildirmek şartı ile muhtasar beyannamelerini Şubat, Mayıs, Ağustos ve Kasım aylarında verebilmektedirler.

Bu işverenler, yanlarında halen çalışmakta olan, emekli olan, işten ayrılan ve ölenlere ait özel gider indiriminden doğan vergi farkını 20 Şubat akşamına kadar muhtasar beyanname ile beyan edecekler ve hak sahiplerine nakden ödeyeceklerdir.

Özel Gider İndirimi Uygulaması İle İlgili Örnek:

(X) şirketinde çalışan A’nın 01.01.1997-31.12.1997 döneminde biriktirdiği harcama belgelerinin özeti aşağıdaki gibidir.

Kira                                                    360.000.000 TL

Giyim                                                  150.000.000 TL

                        Gıda                                                    450.000.000 TL

Sağlık                                                    93.000.000 TL

                        Eğitim                                                                   0 TL

Toplam Harcama                                 1.053.000.000 TL

A, 1997 yılında tek işveren ile çalışmıştır. Bu işveren tarafından kendisine ödenen ücrete ait gelir vergisi matrahı ve ödenen gelir vergisi şöyledir:

                        Gelir vergisi matrahı                             2.250.000.000 TL

                        Gelir vergisi                                            725.000.000 TL

                        Toplam harcamanın 1/3’ü                         351.000.000 TL

                        (1.053.000.000/3)

                        Gelir vergisi matrahının % 35’i                 787.000.000 TL

                        (2.250.000.000 *% 35)

Toplam harcama tutarının 1/3´ü, gelir vergisi matrahının % 35´inden küçük olduğundan yıllık gelir vergisi matrahından düşülebilecek tutar 351.000.000 TL´dir.

                        Gelir Vergisi matrahı                            2.250.000.000 TL

                        Toplam harcamanın 1/3’ü                      (351.000.000) TL

                        Yeni gelir vergisi matrahı                      1.899.000.000 TL

                        Yeni gelir vergisi                                    589.650.000 TL

                        Gelir vergisi farkı                                    135.350.000 TL

(725.000.000- 589.650.000)

A´nın  1998 yılı Şubat ayında elde edeceği ücret üzerinden tevkif edilen vergi 135.350.000 TL´den fazla olduğu takdirde gelir vergisi farkı kendisine 20 Mart 1998 tarihine kadar bir defada ödenecektir.

A´nın 1998 yılı Şubat ayında elde edeceği ücret üzerinden tevkif edilen verginin 135.350.000 TL´den az olması durumunda ise 20 Mart 1998 tarihine kadar ödenecek olan gelir vergisi farkı, A´nın Şubat 1998 ayında ücretinden kesilen gelir vergisi ile sınırlı kalacak ve işveren tarafından mahsup edilmeyen (dolayısı ile A´ya ödenmeyen) kısım, gelecek ay ve/veya aylarda A´ya ödenen ücret üzerinden tevkif edilecek gelir vergisinden mahsup edilerek A´ya ödenecektir.

Yerverilen konularda ek bilgi istenildiğinde lütfen bizimle temasa geçiniz.

Saygılarımızla,

SİGMA

YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.